De onderdelen van het stadsdorp
Het stadsdorp Westerdok bestaat uit de volgende onderdelen:
• La Grande Cour
• VOC Cour
• Westerkaap 1
• Westerkaap 2
• IJdok
De eerste vier onderdelen vormen het Westerdokseiland; het IJdok is een iets later project.
Het Westerdokseiland
Het Westerdokseiland is een locatie met uitzicht. Aan weerszijden is water aanwezig: aan de oostzijde het weidse IJ en aan de westzijde de Westerdokshaven met daarachter typisch Amsterdamse bedrijvigheid. Er is een concept bedacht waarin profijt wordt getrokken van de beide zijden. Het trapeziumvormige terrein is opgedeeld in vier evenwijdige stroken die van oost naar west lopen, iedere strook is door een andere architect ontworpen. In de drie breedste stroken is een cour (hof) opgenomen. In elke cour is een ander thema aangehouden, dat past bij de verschillen in kaveldiepte en situering: de ‘Tuin’, een langgerekte, bezonde hof met groen, het ‘Plankier’ met de informele sfeer van een houten kade en het ‘Dorpsplein’, een eenvoudige rechthoek, bestraat met natuurstenen keien. Rondom de cours is gekozen voor een menging van wonen en werken, ondergebracht in een drielaagse bebouwing met twee voorkanten: een entree aan de cour en een entree aan de straatzijde. Boven niveau drie wordt de bebouwing bepaald door de stedenbouwkundige continuïteit, de skyline en het uitzicht in twee richtingen. Het idee achter de massa-opbouw is dat de individuele gebouwen zich duidelijk onderscheiden, terwijl de samenhang van de wijk gewaarborgd blijft. Gezien de diversiteit in bouwmassa’s is aan de buitenzijde eenheid in materialen nagestreefd, uitgaande van metselwerk. De cours zijn uitgevoerd in bij het thema passende materialen.
La Grande Cour
Appartementencomplex La Grande Cour is het eerst opgeleverde nieuwbouwproject op Westerdokseiland. In 2000 kreeg Meyer en Van Schooten Architecten de opdracht om voor dit blok een massastudie te maken waarbij circa 250 woningen, 2.300 m2 bedrijfsruimte en een parkeergarage op een beperkt oppervlak moesten worden gesitueerd. Dit was een uitzonderlijke exercitie. Door het programma vooral aan de randen van het blok te plaatsen, konden ondanks de hoge dichtheid, zoveel mogelijk woningen met uitzicht worden gerealiseerd. Om dit te optimaliseren zijn de hogere bouwvolumes, die alleen in het middengebied zijn toegestaan, omgebogen tot over de randbebouwing. Deze periscopen buigen zich half over de drie binnenhoven, de cours, en zijn beeldbepalend voor het ontwerp.
Het complex bestaat uit 250 woningen, waarvan ongeveer 100 in beheer bij Delta Lloyd voor verhuur in de vrije sector, 100 bij Eigen Haard in de sociale huur en 50 woningen zijn in handen van particulieren. Daarbij zijn er ook nog kantoorruimtes in het complex.
La Grande Cour is het meest zuidelijk gelegen project en het resultaat van de samenwerking tussen drie architectenbureaus: Meyer en Van Schooten, Architekten Cie en Heren 5. Meyer en Van Schooten tekende voor de stedenbouwkundige opzet van La Grande Cour en voerde de supervisie. Er is gebruik gemaakt van de maximale hoogte aan de dijkzijde. Om het overvolle programma kwijt te kunnen, is aan elk van de drie binnenhoven een woontoren toegevoegd, die uit het complex oprijst en over de straatwanden heen knikt.
De grote gemene deler van de verschillende blokken is de semi-openbare binnenruimte. Elk bureau mocht een deel van het complex met binnenhof en toren ontwerpen. Ondanks de uniforme schil van het bouwblok is het handschrift van de verschillende bureaus goed te herkennen. Het kenmerkende element van Meyer en Van Schooten, in het meest zuidelijke deel van het complex, zijn de verspringende glasvlakken in de vensters. Het door de Architekten Cie. ontworpen middendeel heeft betonnen randen om en tussen de brede vensters. Heren 5 paste in het noordelijke deel hoge vensters toe met goudkleurige sponningen en een Frans balkon.
In de afzonderlijke binnenhoven wordt de identiteit van de verschillende bureaus pas goed duidelijk. Via drie verdiept liggende entrees tussen de bedrijfsruimten in de plint aan de havenzijden en twee entrees aan de IJ-zijde kan het verborgen interieur van La Grande Cour worden betreden. Het aan de buitenzijde nauwelijks waarneembare hoogteverschil tussen de havenkant en de dijk langs het IJ wordt in de hoven overbrugd.
Op https://www.architectuur.nl/project/la-grande-cour-amsterdam zijn bouwtekeningen te vinden van het complex en zijn onderdelen.
VOC Cour
Het bouwplan van VOC Cour bestaat uit 12 gebouwen met een totaal van 366 appartementen (waarvan 236 koop), een kinderdagverblijf, een wellnesscenter, flexoffices en een commerciële ruimte. In samenwerking van Kondor Wessels Amsterdam Projectontwikkeling, Ontwikkelingsmaatschappij Apeldoor, De Alliantie en Nijhuisbouw onder de naam Wodan CV is het project VOC Cour ontwikkeld. De architecten Boch Architects, Jeroen Schipper Architecten, Architectenbureau Art Zaaijer (MVRDV) zijn verantwoordelijk geweest voor het ontwerp. Begin 2006 is gestart met de bouw. Het stedenbouwkundig plan is een samengesteld gesloten bouwblok met een centrale binnenruimte – de cour – in hoogte variërend tussen de drie en elf bouwlagen op een ondergrondse parkeergarage.
Het gedeelte van de hand van John Bosch van Van den Oever, Zaaijer & Partners architecten bestaat uit twee delen, drie torens en een aantal eengezinswoningen. De woningen zijn uitgevoerd in een groot aantal types; er zijn grote eengezinswoningen en kleine appartementen, huur- en koopwoningen. Ondanks deze typologische verscheidenheid hebben alle woningen eenvoudige plattegronden die maximaal flexibel zijn in te delen. De gebouwen zijn uitgevoerd in een lichte rustieke baksteen met aluminium kozijnen. De verticale ramen geven een ritme aan de gevel, dat wordt onderbroken door grote horizontale ramen voor een panoramische blik op de stad. De buitenkant van de gebouwen wordt kortom bepaald door tegenstellingen: strak versus rustiek, verticaal versus horizontaal, open versus gesloten.
Het gebouw van MVRDV met 46 apartementen en een kinderdagverblijf staat in de hof en heeft een gevel aan de waterkant van het Westerdok. Maximale openheid was het ontwerpuitgangspunt. Om die reden is het gebouw bijna geheel van glas; de façades van de woningen zijn van vloer tot plafond opgetrokken uit glas. De gevels kunnen geheel worden geopend waardoor de bewoners optimaal contact met de omgeving hebben. De betonnen verdiepingsvloeren bepalen de horizontale belijning van het gebouw, die grillig is doordat elk appartement een balkon heeft van variërende diepte. Daarnaast bepalen de stalen kozijnen en balustrades het gevelbeeld. Met deze openheid contrasteert dit glazen complex met de andere bakstenen gebouwen in het VOC Cour.
JSA heeft vier van de veertien bouwdelen van het middenblok ontworpen. Het deel aan de IJzijde, respectievelijk zeven en elf lagen hoog, bevat 97 appartementen in verschillende typen en 1.500 m2 bedrijfsruimte. Aan de Westerdokzijde zijn 36 appartementen in een toren en twee grondgebonden woningen in een poortgebouw gerealiseerd. De toren beslaat elf verdiepingen, waarbij op de eerste zeven lagen vier appartementen per verdieping zijn gelegen en op de vier bovenste twee appartementen per laag. Beide gebouwen zijn gemetseld in een leverkleurige handvormsteen, waarbij de gevels afwisselend in liggend en staand verband zijn opgezet. Aan de courzijde hangen grote met metselwerk beklede balkons aan de gevel. Het beeld refereert losjes aan expressieve en robuuste havengebouwen: gebouwen uit een stuk, met grote glazen vensters en een huid van metselwerk die alle dichte geveldelen bekleedt.
De twee door Zaaijer ontworpen gebouwen op de zuidoost- en de noordwesthoek in het middendeel zijn familie van elkaar, maar hebben elk een eigen uitwerking. Beide complexen hebben een bakstenen gevel met horizontale en verticale metselpatronen, waarin kleine verspringingen, rollagen, staand metselwerk en hoekstenen variaties zijn aangebracht. Zo is aansluiting gezocht bij de rijke traditie van de havenarchitectuur.
Alle woningen in het hoekgebouw aan het IJ hebben een grote glaspui met frans balkon. De gevel aan de hofzijde heeft een gesloten karakter. Het hoekgebouw aan de Westerdokzijde heeft een hoogte van tien verdiepingen en oriënteert zich door veelvuldig gebruik van glas en balkons op het oosten en het westen. De langsgevels zijn meer gesloten en hebben smalle strookramen in de lengterichting. Deze woningen hebben allemaal een overhoekse oriëntatie.
VOC Cour heeft een eigen pagina op internet: https://www.voccour.nl.
Westerkaap 1
Westerkaap 1 is opgedeeld in vier evenwijdige stroken die van oost naar west lopen. Het stedenbouwkundig plan is ontwikkeld door DKV architecten. Iedere strook is door een andere architect ontworpen. DKV trad als coördinerend architect op. De vier stroken vormen samen drie cours (hoven) die onderling sterk in formaat en architectonische uitwerking verschillen. Elke cour heeft een eigen thema. Door bij het thema passend materiaalgebruik heeft elk hof zijn eigen identiteit gekregen.
Aan weerszijden van de cour is gekozen voor een menging van wonen en werken, ondergebracht in een drielaagse bebouwing met twee voorkanten. Boven de derde laag bestaat de bebouwing uit een compositie van volumes die bepaald zijn door de stedenbouwkundige continuïteit, de skyline en het uitzicht in twee richtingen.
Gezien de diversiteit in bouwmassa’s is aan de buitenzijde voor metselwerk gekozen om een eenheid te creëren. Hierdoor bestaat de massaopbouw uit duidelijk te onderscheiden individuele gebouwen, terwijl de samenhang van het geheel gewaarborgd blijft.
Westerkaap 1 heeft een eigen pagina op internet: https://westerkaap1.nl.
Westerkaap 2
Het eerste deel werd door coördinerend architect awg architecten in samenwerking met Baneke van der Hoeven uitgevoerd. De strook in de punt van het eiland betreft de tweede fase in de ontwikkeling van Noord I.
Westerkaap 2 heeft, anders dan de andere deelplannen, geen binnenhoven, maar een gedeeltelijk overbouwde royale binnenstraat. Awg architecten zocht naar een tijdloze vormentaal en robuuste materialen. Het gebouw is horizontaal en archetypisch geleed. De gevel is zo rustig mogelijk vormgegeven: ramen en deuren vormen in een repetitief ritme, gaten in de wanden. De woonlagen staan op een plint, waarin de entree van de woningen en commerciële ruimten zijn ondergebracht. De woningen in de punt hebben een panoramisch uitzicht, zowel over het IJ als over het Westerdok.
Westerkaap 2 heeft een eigen pagina op internet: https://www.westerkaap2.nl.
Tekst ontleend aan de gemeentelijke website https://www.gebouwdin.amsterdam.nl.
IJdok
Waar nu IJdok ligt, was een uitstulping aan de Westerdoksdijk in het IJ. Daar was in 1911 het gebouw neergezet dat de naam droeg van Koloniaal etablissement. Dit gebouw diende later tot het kantoor van de Dienst Waterpolitie te Amsterdam. In de loop van de jaren werd achter dit kantoor een binnenhaven gecreëerd, dat de naam “Vluchthaven”/”Vlughthaven” kreeg.
De gemeente Amsterdam vond rond 2005 dat er een nieuwe permanentere binnenhaven moest komen mede in het kader van de opwaardering van de IJ-oevers. De oplossing werd gevonden door vanaf de Westerdoksdijk een schiereiland in het IJ aan te leggen, waarbij een grootstedelijke uitbreiding binnen stadsbebouwing plaatsvond. Achter het koloniaal etablissement (dat werd afgebroken) kwam een diepe bouwput (hier meer een bouwkuip, ze zat vol water), die onder de werknaam IJdok volgebouwd zou worden met woningen en kantoren. Bron en meer informatie: https://www.wikiwand.com/nl/IJDock.
Paleis van Justitie en Openbaar Ministerie
Twee van de vijf gebouwen op het IJdok zijn ingevuld door respectievelijk het Paleis van Justitie en een kantoortoren van tien verdiepingen van het Openbaar Ministerie. Het paleis distantieert zich, waar mogelijk, architectonisch van zijn omgeving maar symboliseert uiteindelijk vooral de gewenste positie van de rechtspraak midden in de samenleving. De generieke kleurstelling maskeert onmerkbaar de juist zeer complexe indeling en verschillende routes voor publiek, voor rechters en advocaten én voor gedetineerden. Deze routes lopen geheel van elkaar gescheiden door het gebouw heen en komen enkel in de zittingszalen bij elkaar.
Het met een luchtbrug verbonden gebouw van het Openbaar Ministerie huisvest het arrondissementsparket Amsterdam dat verantwoordelijk is voor het afdoen van strafzaken binnen de politie-eenheid Amsterdam. Deze eenheid bestaat uit de steden Amsterdam, Amstelveen, Aalsmeer, Uithoorn, Ouder-Amstel en Diemen. Bij het Amsterdamse parket werken ruim 400 mensen, onder wie ongeveer 80 officieren van justitie.
Appartementengebouw
De 56 appartementen in gebouw 2 hebben steeds twee kanten: een open kant aan het water en een besloten kant aan de binnenstraat. Aan de waterkant geven zeven meter brede vouwpuien de hier gelegen woonruimtes maximaal contact met het IJ: niet alleen uitzicht, maar ook wind, geluid en geur. Aan de binnenstraat is de gevel een optelsom van balkons, deuren en luiken, geïnspireerd op gevels van Indiase woongebouwen met hun overvloed aan erkers en balkons.
Hotel Room Mate Aitana
In de onderste drie lagen van het hotel zijn de publieke functies door middel van vides ruimtelijk met elkaar verbonden. Hierdoor is er direct bij binnenkomst van de lobby visueel contact met de jachthaven en het daarin gelegen terras, het restaurant en de bar. Aan de kopse kanten van deze lagen zijn de congres- en vergaderruimten gesitueerd. Er zijn zes longstayappartementen en 287 hotelkamers.
Kantoorgebouw
De driehoekige kantoortoren is een van de gebouwen die als restvorm overbleven na het snijden van zichtlijnen uit een bouwmassa van 180 x 60 x 40 meter. Met twee gevels aan het IJ markeert zij, samen met het naastgelegen hotel, de entree tot IJdok. Bij het ontwerp van de huisvesting van de Waterpolitie en de verhuurkantoren heeft de loswal, de belangrijkste en meest tot de verbeelding sprekende ruimte van de Waterpolitie, een prominente plaats gekregen.